Çek İptali Davası Açma Şartları ve Süreleri

Çek İptali Davası Nasıl Açılır?

Çek iptali davası TTK m.788 uyarınca çek düzenleyen (keşideci) tarafından açılan, çekin hukuki geçerliliğini ortadan kaldırmayı amaçlayan bir davadır. Dava sürecinde öncelikle mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınması, ardından çekin iptaline karar verilmesi talep edilir.

Dava açabilmek için çek düzenleyen kişi olmanız gerekmektedir. Çeki hamil sıfatıyla elinde bulunduran kişiler iptal davası açamaz, sadece keşideci bu hakka sahiptir. Davacının çek üzerindeki imzasının kendisine ait olduğunu ispat etmesi zorunludur.

Dilekçede çekin kaybolduğu, çalındığı veya yanlış düzenlendiği sebepleri detaylı şekilde açıklanmalıdır. Ayrıca çekin bankaya ibrazından önce mahkemeden tedbir kararı alınması gerektiği vurgulanmalı, acele karar verilmesi talep edilmelidir.

Dava açılması ile birlikte bankaya da bildirim yapılmalıdır. Bu bildirim yazılı olarak yapılmalı ve çekin ödenip ödenmediği sorgulanmalıdır. Banka henüz ödeme yapmamışsa durumu kayıt altına alacak ve mahkeme kararını bekleyecektir.

Kayıp Çek İçin Ne Yapılır?

Kayıp çek durumunda ilk olarak derhal bankaya yazılı bildirim yapılmalıdır. Bu bildirimde çek numarası, tutarı, düzenleme tarihi ve kaybolma sebebi detaylı şekilde açıklanmalıdır. Banka bu bildirim üzerine çekin ödenmesini durdurma kararı alabilir ancak bu geçici bir önlemdir.

Kayıp bildirimi tek başına yeterli değildir. TTK m.788 gereği mahkemeden çek iptali kararı alınması zorunludur. Bu karar olmaksızın banka çeki ibraz eden kişiye ödeme yapmakla yükümlü olup, ödeme yapması halinde keşideciye rücu hakkı doğar.

Kayıp çek için polis merkezine kayıp tutanağı tutturulması da faydalıdır. Bu belge mahkeme sürecinde çekin gerçekten kaybolduğuna dair karine oluşturur ve davanın kabulüne yardımcı olur.

Çekin kaybolma anından itibaren bir an önce hareket edilmelidir. Çünkü çek hamili sıfatıyla elinde bulunduran kişi herhangi bir zamanda bankaya ibraz edebilir ve tahsil edebilir. Bu durumda zarara uğrama riski yüksektir.

Çek İptali Davası Nerede Açılır?

Çek iptali davası Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır. HMK m.5 ve TTK hükümleri gereği bu davalar ticari dava niteliğinde olup, asliye hukuk mahkemelerinin yetkisi bulunmamaktadır.

Yetkili mahkeme belirlenirken çekin üzerinde yazılı olan ödeme yerinin dikkate alınması gerekmektedir. Çek üzerinde belirtilen banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi yetkili olacaktır. Alternatif olarak davalının ikametgahı mahkemesi de seçilebilir.

Büyükşehir belediyesi sınırları içinde birden fazla asliye ticaret mahkemesi bulunan yerlerde çek davalarına bakan özel daireler bulunabilir. Bu durumda ticaret mahkemeleri arasından çek davalarına bakmakla görevlendirilen daireye başvuru yapılması gerekmektedir.

Dava açılırken mahkemeden acele karar verilmesi talebinde bulunulmalıdır. Çünkü çek herhangi bir anda ibraz edilebilir ve tahsil edilebilir. Bu nedenle mahkemeler genellikle bu tür davalara öncelik verir ve kısa sürede karar verir.

Çek İptalinde İhtiyati Tedbir Alınır mı?

İhtiyati tedbir kararı çek iptali davalarında mutlaka talep edilmesi gereken bir hukuki araçtır. HMK m.389 vd. hükümler uyarınca mahkemeden tedbir kararı alınarak çekin ödenmesinin durdurulması sağlanabilir.

Tedbir kararının alınabilmesi için davacının çek üzerindeki hakkını ispat etmesi ve çekin kaybolduğuna, çalındığına veya hatalı düzenlendiğine dair ciddi emareler sunması gerekmektedir. Mahkeme bu şartların varlığını değerlendirerek tedbir kararı verir veya reddeder.

İhtiyati tedbir kararı alındığında mahkeme yazısı ile bankaya bildirim yapılır. Banka bu bildirim üzerine çekin ödenmesini durdurur ve mahkemenin kesin kararını bekler. Bu süreçte çek ibraz edilse bile ödeme yapılmaz.

Tedbir kararına karşı banka veya çek hamili itiraz edebilir. İtiraz halinde mahkeme konuyu yeniden değerlendirir ve tedbir kararını kaldırabilir veya devam ettirebilir. Bu nedenle tedbir talebinin hukuki ve maddi gerekçelerle desteklenmesi kritik önemdedir.

Tedbir kararı geçici bir önlemdir. Esas dava sonucunda çek iptaline karar verilirse tedbir kesinleşir, dava reddedilirse tedbir kaldırılır ve çek ödenebilir hale gelir.

Çek İptali Süresi Ne Kadar?

Çek iptali davası açmak için belirli bir zamanaşımı süresi bulunmaktadır. TTK m.788 ve ilgili Yargıtay kararları uyarınca bu süre çekin keşide tarihinden itibaren bir yıldır. Bu süre geçtikten sonra dava açılması mümkün değildir.

Ancak çekin kaybolduğu veya çalındığı tarih keşide tarihinden sonraysa, zamanaşımı süresi kayıp tarihinden itibaren başlar. Bu durumda davacının kayıp tarihini ispat etmesi gerekmektedir. Polis tutanağı, banka kayıtları veya tanık beyanları bu ispat için kullanılabilir.

Mahkeme süreci ise genellikle 2-6 ay arasında sonuçlanır. İhtiyati tedbir kararı dava dilekçesi ile birlikte talep edilirse 1-2 hafta içinde verilebilir. Karmaşık olmayan davalarda mahkeme 3-4 ay içinde karar verebilmektedir.

Dava süresi mahkemenin iş yoğunluğuna, delillerin toplanma süresine ve tarafların tutumuna göre değişkenlik gösterebilir. Çekin büyük meblağlı olması veya sahtelik iddiası bulunması durumunda süre uzayabilir.

Zamanaşımı süresinin kesilmesi için dava açılması veya icra takibi başlatılması gerekmektedir. Sadece bankaya bildirim yapmak zamanaşımını kesmez, mutlaka mahkeme sürecine başvuru yapılmalıdır.

İptal Kararı Olmadan Çek Ödenir mi?

Mahkemeden iptal kararı alınmadan çek düzenli şekilde ibraz edilirse banka ödeme yapmakla yükümlüdür. TTK m.780 ve m.781 hükümleri gereği banka, çek hamili sıfatıyla elinde bulunduran kişiye ödeme yapmak zorundadır.

Keşidecinin bankaya yaptığı kayıp bildirimi tek başına ödemeyi durdurmaz. Banka bu bildirim üzerine çeki ibraz eden kişiyi uyarabilir ancak hukuki olarak ödeme yapmaktan kaçınamaz. Ödeme yapmaması halinde keşideci bankaya karşı dava açabilir.

Sadece mahkeme tarafından verilen ihtiyati tedbir veya iptal kararı bankanın ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır. Bu kararlar bankaya tebliğ edildikten sonra çek ödenemez hale gelir.

Banka kayıp bildirimini aldığı halde çeki öderse, keşidecinin zarara uğraması halinde tazminat sorumluluğu doğabilir. Ancak bu durum bankanın özensizlik göstermesi ve çek hamilinin kötü niyetli olması şartlarına bağlıdır.

Bu nedenle çek kaybettiğinizde sadece banka bildirimi ile yetinmemeli, derhal mahkeme sürecini başlatmalısınız. Aksi takdirde çekinizi bulan kişi bankaya ibraz ederek tahsil edebilir.

Çek İptali Masrafı Ne Kadar?

Çek iptali davası masrafları mahkeme harçları, avukatlık ücreti ve diğer yargılama giderlerinden oluşmaktadır. Masraf tutarları çekin bedeline ve davanın karmaşıklığına göre değişkenlik gösterir.

Mahkeme harçları Harçlar Kanunu'na göre belirlenir ve çekin tutarı ile orantılıdır. İhtiyati tedbir talebi için ayrıca harca tabi olup, bu harç da çek bedelinin belli bir oranı üzerinden hesaplanır.

Dava kazanılması halinde karşı taraftan masraf ve vekalet ücreti tahsil edilebilir. Ancak çek iptali davalarında genellikle karşı taraf bulunmadığı için masraflar davacı tarafından karşılanır.

İhtiyati tedbir kararı alınması durumunda mahkeme teminat gösterilmesini isteyebilir. Bu teminat tutarı genellikle çek bedelinin belli bir oranı kadar olup, dava sonucunda geri alınabilir.

Avukatlık zorunlu olmamakla birlikte, sürecin hukuki karmaşıklığı nedeniyle professional destek alınması önerilir. Avukatlık ücreti serbest piyasa şartlarında belirlenir.

Sahte Çek İçin Dava Açılır mı?

Sahte çek için hem hukuki hem de cezai yollara başvuru mümkündür. Sahtelik durumunda çek iptali davası açılabileceği gibi, TCK m.197 vd. hükümleri gereği sahtecilik suçu nedeniyle ceza davası da açılabilir.

Sahte çek tespitinde öncelikle bankanın imza karşılaştırması yapması gerekmektedir. Banka imzanın sahte olduğunu tespit ederse zaten ödeme yapmayacaktır. Ancak imza benzerliği varsa uzman incelemesi gerekebilir.

Sahtelik iddiası ciddi delillere dayanmalıdır. Adli tıp kurumu veya uzman bilirkişi incelemesi sonucunda sahtelik tespit edilirse çek geçersiz sayılır ve ödenmez. Bu durumda ayrıca iptal davası açılmasına gerek kalmayabilir.

Sahte çek düzenleyen kişi hakkında TCK m.197 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilebilir. Ayrıca çek hukuku kapsamında diğer yaptırımlar da uygulanabilir.

Sahtelik şüphesi bulunan durumlarda derhal savcılığa suç duyurusunda bulunulmalı ve aynı zamanda mahkemeden çek iptali kararı alınmalıdır. Bu iki süreç paralel yürütülebilir ve birbirini destekler.

Yasal Dayanaklar

Bu makalede atıfta bulunulan mevzuat:

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 788) - Çek iptal davası açma koşulları ve usulü
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 780-781) - Çekin ibrazı ve ödenmesi kuralları
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 389) - İhtiyati tedbir kararları ve usulü
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 197) - Sahtecilik suçu ve cezai yaptırımlar