İnternet Sitesi Erişim Engelinin Kaldırılması Davası

Erişim Engeli Nasıl Kaldırılır?

Erişim engeli kaldırma süreci iki aşamalı bir yapı izler. İlk aşamada BTK'ya (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) itiraz başvurusu yapılması, bu başvuru reddedildiğinde ise idari yargıda dava açılması gerekir.

Kaldırma sürecinin ilk adımı, erişim engeli kararının temelini oluşturan gerekçelerin incelenmesidir. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 8. maddesi uyarınca BTK, belirli suç türlerinde doğrudan erişim engeli getirebilir.

İkinci aşamada, BTK itirazı reddederse karardan itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılır. Mahkeme süreci boyunca yürütmenin durdurulması da talep edilebilir. Bu talep kabul edilirse site kapatma kararı geçici olarak askıya alınır.

Son aşamada, mahkeme kararı lehte çıkarsa BTK derhal erişim engelini kaldırmakla yükümlüdür. Kararın icrası için ayrıca takip sürecine gerek yoktur.

Siteye Erişim Engeli Kararı Kim Verir?

Erişim engeli kararı veren makamlar suçun türüne ve ciddiyetine göre değişir. 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesi uyarınca belirli suç türlerinde BTK doğrudan karar verirken, diğer durumlarda mahkeme kararı gerekir.

BTK'nın doğrudan karar verebildiği durumlar:

• Çocukların cinsel istismarı: Reşit olmayanların cinsel istismarına ilişkin içerikler
• Uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları: Madde ticareti ve kullanımını özendiren içerikler
• İntihar teşviki: İntiharı özendiren veya yöntem gösteren yayınlar
• Kumar oyunları: Yasal olmayan kumar sitelerinin tanıtımı

Diğer tüm durumlarda erişim engeli kararı sulh ceza hakimliği tarafından verilir. Hakim, savcılık talebi üzerine veya kendiliğinden inceleme yaparak karar verebilir. Acil hallerde BTK geçici tedbir kararı alabilir ancak 24 saat içinde hakimlik onayına sunmalıdır.

Yargıtay kararlarına göre erişim engeli kararı verilmeden önce site yöneticisine ihtar yapılması ve makul süre tanınması gerekir. Bu süreç atlanırsa kararın iptali mümkündür.

Erişim Engeline İtiraz Süresi Nedir?

Erişim engeline itiraz süresi kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gündür. Bu süre, 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesi ile belirlenmiş kesin bir süredir ve uzatılması mümkün değildir.

İtiraz süresi hesaplanırken kararın site yöneticisine resmi olarak tebliği esas alınır. Tebliğ yapılamadığında ilan yoluyla tebliğ işlemi gerçekleştirilir. İlan tarihinden itibaren 15 günlük süre başlar.

BTK itirazı değerlendirme süreci maksimum 30 gün sürebilir. Bu süre içinde BTK:

• İtirazı kabul ederek erişim engelini kaldırabilir
• İtirazı redderek kararında ısrar edebilir
• Kısmi kabul ile sınırlı kaldırma yapabilir

BTK'nın cevap vermemesi halinde itirazın reddedildiği kabul edilir. Bu durumda 60 günlük süre, 30 günlük bekleme süresinin bitiminden itibaren başlar.

Süre kaçırılması durumunda kanun yoluna başvuru hakkı düşer. Ancak yeni delil veya değişen koşullar varsa yeni bir itiraz başvurusu yapılabilir.

BTK Erişim Engeli Kaldırma Başvurusu Nasıl Yapılır?

BTK erişim engeli kaldırma başvurusu elektronik ortamda veya yazılı olarak yapılabilir. Başvuru, BTK'nın resmi web sitesinde yer alan "Erişim Sağlayıcılar Portalı" üzerinden gerçekleştirilebilir.

Başvuruda bulunması gereken belgeler:

1. Kimlik belgesi: Site sahibinin TC kimlik kartı veya pasaport fotokopisi
2. Vekaletname: Avukat aracılığıyla başvuru yapılıyorsa noter onaylı vekaletname
3. Site sahipliğini kanıtlayan belgeler: Domain kayıt belgesi, hosting sözleşmesi
4. İtiraz gerekçesi: Erişim engelinin hukuka aykırı olduğunu gösteren deliller

Başvuru dilekçesinde erişim engelinin hangi gerekçeyle verildiği, bu gerekçenin neden huksuz olduğu ve kaldırılması gereken sebepler detaylı şekilde açıklanmalıdır. Hukuki dayanak gösterilmesi başvurunun kabulü açısından kritiktir.

BTK başvuruyu 30 gün içinde sonuçlandırır. Bu süre zarfında ek bilgi ve belge talep edilebilir. Başvuru sahibi talep edilen bilgileri 15 gün içinde tamamlamazsa başvuru reddedilir.

Başvuru reddedildiğinde ret gerekçesi yazılı olarak bildirilir. Bu karara karşı idari yargıda dava açma hakkı doğar.

Hukuka Aykırı Erişim Engeli Tazminat Gerektirir mi?

Hukuka aykırı erişim engeli kararları hem maddi hem de manevi tazminat sorumluluğu doğurur. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarına göre temel hakların ihlali durumunda devlet sorumluluğu söz konusudur.

Tazminat sorumluluğu için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Hukuka aykırılık: Erişim engeli kararının yasaya uygun olmadığının mahkeme kararıyla tespit edilmesi
• Zarar: Site sahibinin somut bir zarar görmesi (gelir kaybı, itibar zedelenmesi)
• İlliyet bağı: Zararın erişim engeli kararından kaynaklandığının ispat edilmesi
• Kusur: İdarenin görevini gereği gibi yerine getirmemesi

Maddi tazminat kapsamında gelir kaybı, reklam gelirlerindeki düşüş, müşteri kaybından doğan zararlar talep edilebilir. Bu zararların bilirkişi raporu ile somut şekilde hesaplanması gerekir.

Manevi tazminat ise kişilik haklarının ihlali sebebiyle talep edilir. İfade özgürlüğü, basın özgürlüğü ve ekonomik faaliyet özgürlüğünün ihlali manevi tazminatın dayanağını oluşturur.

Tazminat davası için idari yargıda iptal davasının kesinleşmesi beklenmez. Tam yargı davası olarak açılabilir ve süreç birlikte yürütülebilir.

Sulh Ceza Hakimliği Erişim Engeli Kararı Verir mi?

Sulh ceza hakimliği belirli suç türleri için erişim engeli kararı verme yetkisine sahiptir. 5651 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca bu yetki katalog suçlar dışındaki tüm durumları kapsar.

Sulh ceza hakimliğinin karar verdiği durumlar:

• Kişilik haklarına saldırı (hakaret, sövme, özel hayatın gizliliğini ihlal)
• Fikri mülkiyet hakları ihlali (telif hakkı, marka hakkı ihlalleri)
• Kişisel verilerin korunması mevzuatına aykırılık
• Ticaret hukukuna aykırı rekabet fiilleri
• Genel asayişi bozucu yayınlar

Hakimin kararı vermeden önce orantılılık ilkesini gözetmesi gerekir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre erişim engeli "son çare" olmalı ve daha az müdahaleci önlemler önce denenmelidir.

Sulh ceza hakimliği kararları temyiz edilebilir. Temyiz başvurusu kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır. Temyiz mercii asliye ceza mahkemesidir.

Hakim ayrıca kararın gerekçesini detaylı şekilde yazma yükümlülüğü altındadır. Gerekçesiz veya yetersiz gerekçeli kararlar üst mahkemece bozulur.

VPN Kullanımı Suç mu?

VPN (Virtual Private Network) kullanımı Türkiye'de doğrudan suç teşkil etmez ancak yasal düzenleme belirsizliği mevcuttur. 5651 sayılı Kanun VPN kullanımını açıkça yasaklamamakta, yalnızca "erişim engelini aşmaya yönelik teknik tedbirleri" düzenlemektedir.

VPN teknolojisinin meşru kullanım alanları şunlardır:

• İş amaçlı kullanım: Şirket ağlarına güvenli bağlantı
• Gizlilik koruması: Kişisel verilerin şifrelenmesi
• Coğrafi kısıtlamaları aşma: Yasal içeriklere erişim
• Siber güvenlik: Hacker saldırılarından korunma

Ancak VPN kullanarak erişim engelli sitelere girmek hukuki risk taşıyabilir. 5651 sayılı Kanun'un 8/son maddesi "erişim engelini aşmaya yönelik her türlü tedbiri" yasaklar, ancak bu yasağın kapsamı net değildir.

Yargıtay kararlarında VPN kullanımının tek başına suç oluşturmadığı, ancak suç işlemek amacıyla kullanılması halinde "suça yardım" sayılabileceği belirtilmiştir. İdari para cezası uygulaması da söz konusu olabilir.

İnternet sansürü tartışmaları bağlamında VPN kullanımı ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmektedir. Anayasa Mahkemesi henüz bu konuda kesin bir karar vermemiştir.

Erişim Engeli Kararına Hangi Mahkemede İtiraz Edilir?

Erişim engeli kararına itiraz yetkili idare mahkemesinde yapılır. Görev ve yetki kuralları erişim engelinin kim tarafından verildiğine göre değişir.

BTK kararlarına karşı: Ankara İdare Mahkemesi yetkilidir. BTK'nın merkezi Ankara'da bulunduğu için tüm BTK kararları Ankara mahkemelerinde görülür.

Sulh ceza hakimliği kararlarına karşı: İki yol mümkündür:

1. Ceza mahkemesinde temyiz: Kararın verildiği yerdeki asliye ceza mahkemesi
2. İdare mahkemesinde iptal davası: İdari işlem niteliği taşıdığı gerekçesiyle

Dava açılacak idare mahkemesi davacının ikametgahına göre belirlenir. Ancak BTK kararları için Ankara yetkisi mutlaktır.

İdare mahkemesinde dava açma süresi BTK red kararının tebliğinden itibaren 60 gündür. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve uzatılması mümkün değildir.

Yürütmeyi durdurma kararı için ayrı bir dilekçe verilmeli ve bu talep dava dilekçesiyle birlikte sunulmalıdır. Yürütmeyi durdurma kararı verilirse erişim engeli geçici olarak kalkar.

Erişim Engeli Çeşitleri

Erişim engeli kararları kapsamına göre farklı türlere ayrılır. Her türün kendine özgü yasal dayanağı ve kaldırılma prosedürü bulunur.

İçerik bazlı erişim engeli: Sitenin belirli sayfalarına erişimin engellenmesi. Bu durumda site tamamen kapatılmaz, yalnızca hukuka aykırı içerikler erişime kapatılır.

Site bazlı erişim engeli: Tüm sitenin erişime kapatılması. En ağır tedbir türüdür ve gereklilik ile orantılılık ilkelerinin titizlikle değerlendirilmesi gerekir.

IP bazlı erişim engeli: Belirli IP adreslerinden erişimin engellenmesi. Teknik olarak kolay aşılabilir ancak genel kullanıcılar için etkili bir kısıtlamadır.

DNS bazlı erişim engeli: Domain adı çözümlemesinin engellenmesi. En yaygın kullanılan yöntemdir ve kullanıcı alternatif DNS servisleri kullanarak aşabilir.

Yasal Dayanaklar

Bu makalede atıfta bulunulan mevzuat:

• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası